Obecne granice powiatu odpowiadają w dużej mierze funkcjonującemu tu wcześniej tzw. rejonowi. Rejony powstały w 1990 roku i były namiastkami powiatów. Posiadały ograniczone kompetencje, ale jak pokazała przyszłość – stały się bazą, na której utworzono powiaty. Oprócz samej Stalowej Woli, działającemu tu w latach 90. Urzędowi Rejonowemu podlegały również gminy: Pysznica, Radomyśl nad Sanem, Zaklików i Zaleszany. Rejon ów, podczas przekształcania w powiat stalowowolski, został powiększony o gminę Bojanów. Wcześniej podlegała ona rejonowi niżańskiemu.Mimo że powiaty zaczęły działać w naszym kraju od początku 1999 roku, to wybory ich władz przeprowadzono już jesienią 1998 roku. W Radzie Powiatu stalowowolskiego pierwszej kadencji, znalazło się 40 osób.
Powiat stalowowolski, powstały po reformie administracyjnej z 1998 roku, ma obszar 833 km2 a w jego skład wchodzi jedna gmina miejska – Stalowa Wola oraz pięć gmin wiejskich: Bojanów, Pysznica, Radomyśl nad Sanem, Zaleszany oraz Zaklików.
Niewiele jednak brakowało, żeby ostatnia z wymienionych gmin odłączyła się od powiatu stalowowolskiego. Zaklików jest najbardziej wysuniętą na północ gminą na Podkarpaciu a wcześniej przez całe lata był związany administracyjnie z Lubelszczyzną. Stąd część mieszkańców była niezadowolona z przyłączenia go do powiatu stalowowolskiego i domagała się włączenia z powrotem do województwa lubelskiego oraz nowo powstałego powiatu kraśnickiego. Te naciski były na tyle silne, że w 2000 roku zorganizowano w Zaklikowie referendum w tej sprawie. Zwolennicy wyłączenia Zaklikowa z Podkarpacia i przyłączenia go do Lubelszczyzny przegrali je jednak z kretesem. Za pozostaniem w powiecie stalowowolskim opowiedziało się 80 procent głosujących.
Dzisiaj powiat stalowowolski zamieszkuje prawie 110 tysięcy osób, z czego ponad połowę stanowią mieszkańcy Stalowej Woli. Jest ona zresztą nie tylko największym skupiskiem ludności w powiecie, ale i największym ośrodkiem przemysłowym, gospodarczym oraz kulturalnym. Właśnie to miasto w dużej mierze nadaje ton życiu całego powiatu. Tu pracuje wielu mieszkańców z okolicznych miejscowości, również w tutejszym szpitalu leczą się chorzy z całej okolicy. To także tu przyjeżdża się oglądać głośne wystawy w Muzeum Regionalnym oraz słuchać znanych piosenkarzy i artystów na scenie Miejskiego Domu Kultury. Wreszcie tu przybywa się też kibicować grającym na ogólnopolskich szczeblach rozgrywek sportowych drużynom piłkarzy i koszykarzy.Oprócz tego wszystkiego, Stalowa Wola jest jednocześnie największym centrum edukacyjnym regionu – obok wielu szkół ponadgimnazjalnych, działa w mieście i z roku na rok coraz bardziej się rozwija – szkolnictwo wyższe. Na czterech funkcjonujących tu uczelniach: Wydziale Zamiejscowym Nauk o Społeczeństwie KUL, Wyższej Szkole Ekonomicznej, filii Politechniki Rzeszowskiej oraz wydziale zamiejscowym Szkoły Wyższej OLYMPUS, studiuje łącznie kilka tysięcy osób.
Powiat stalowowolski jest jednym z największych w województwie podkarpackim. Może się poszczycić stosunkowo niskim bezrobociem – w drugiej połowie 2007 roku wynosiło ono średnio 10 procent, a w tutejszym Powiatowym Urzędzie Pracy w połowie 2007 roku zarejestrowanych było 4642 osób. Dla porównania, 6 lat temu, czyli w połowie 2001 roku, było ich aż dwukrotnie więcej. Liczba zarejestrowanych tu wtedy bezrobotnych wynosiła 9232 osób, a stopa bezrobocia w powiecie sięgała 16,5 % i była wyższa od krajowej o 0,6 %.
Bezrobocie spadło, ale zmieniła się też i to w znacznym stopniu struktura gospodarcza powiatu. W przeszłości, większość stalowowolan oraz spora część mieszkańców okolicznych miejscowości, znajdowała zatrudnienie w zakładzie wokół którego powstało miasto, czyli w Hucie Stalowa Wola. W szczytowym okresie, stalowowolski kombinat oraz jego zamiejscowe filie zatrudniały w sumie około 26 tysięcy osób. Nie przetrwał on jednak zmian ustrojowo-gospodarczych i borykając się z olbrzymimi trudnościami został zmuszony do przeprowadzenia zmian organizacyjnych, w wyniku których wyodrębniono szereg spółek. Część z nich została później sprywatyzowana, a sama HSW jest dzisiaj spółką akcyjną, wracającą na szczęście do dobrej kondycji. Dzisiaj Huta daje pracę już nie kilkudziesięciu, tylko kilku tysiącom ludzi, ale w ostatnich latach powstało w mieście – zwłaszcza na terenie działającej tu specjalnej strefy ekonomicznej wiele nowych zakładów, działających również w branży metalowej. Zatrudnienie w nich znajdują nie tylko mieszkańcy Stalowej Woli, ale i całego powiatu.
Nie bez znaczenia na rozwój lokalnej gospodarki pozostaje infrastruktura komunikacyjna. A ta w powiecie jest rozbudowana. Co do jakości wielu dróg można mieć oczywiście zastrzeżenia, ale ich sieć jest dość gęsta. Gminę Zaleszany oraz Stalową Wolę przecina droga krajowa nr 77, a oprócz tego na terenie powiatu znajduje się też kilka odcinków dróg wojewódzkich, spośród których najdłuższe i najczęściej uczęszczane to wiodąca do granicy województwa trasa Stalowa Wola – Zaklików (nr 855) oraz Antoniów – Dąbrowa Rzeczycka (nr 856). Poza tym, są też w sumie jeszcze setki kilometrów dróg powiatowych i gminnych. Podróżować można również koleją. Stacja Stalowa Wola – Rozwadów posiada bezpośrednie połączenie z Przemyślem, Krakowem, Lublinem, Warszawą i wieloma innymi, polskimi miastami.Być może w przyszłości, oprócz samochodu czy pociągu, będzie można tu dotrzeć również samolotem. Coraz częściej można ostatnio usłyszeć o planowanej modernizacji lotniska w Turbi, która umożliwiłaby, że obok samolotów sportowych, mogłyby z niego korzystać również niewielkie samoloty pasażerskie i transportowe.
Położenie w Kotlinie Sandomierskiej oraz w widłach Wisły i Sanu sprawia, że powiat stalowowolski jest bogaty w piękną przyrodę i dysponuje wieloma malowniczymi zakątkami. Te znakomite pod względem turystyczno-krajobrazowym walory wykorzystano tworząc powiatowy szlak rowerowy. Trasa liczy 156 kilometrów długości i prowadzi przez wszystkie gminy. Rozpoczyna się w Maziarni, a dalej wiedzie przez Kołodzieje – Bojanów – Stany – Przyszów – Ciemny Kąt – Stalową Wolę – Agatówkę – Kotową Wolę – Zbydniów – Skowierzyn – Wrzawy – Chwałowice – Łążek Chwałowski – Baraki Stare – Zaklików – Gielnię – Lipę – Goliszowiec – Lipowec – Szwedy – Studzieniec – Słomianą – Krzaki – Kłyżów i kończy się w Stalowej Woli. Większa część trasy prowadzi rowerzystów po mniej ruchliwych drogach, z dala od zgiełku i ruchu samochodowego. Szlak wiedzie często dróżkami wśród łąk i lasów, więc podróżowanie po nim to relaks. Dla wygody turystów, co kilkanaście kilometrów rozstawione są specjalne wiaty, przy których można odpocząć.Przez powiat stalowowolski przebiega również jedna z tras podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej. Obejmuje on najstarsze i najpiękniejsze, wykonane z drewna, zabytkowe budowle: kościoły, cerkwie i skanseny. Na terenie powiatu są dwa takie obiekty. Pierwszy z nich, to wybudowany w 1802 roku, w miejscowości Stany, sosnowy kościół pw. św. Floriana. Wprawdzie wznoszono go pod wezwaniem św. Jana Gwalberta, ale po przeniesieniu świątyni w 1943 roku do Stalowej Woli, jej patronem został właśnie św. Florian. Drugim obiektem jest modrzewiowy kościół pw. św. Anny w Zaklikowie wzniesiony około 1580 roku, jeden z najcenniejszych zabytków regionu.
Największym skupiskiem zabytków w powiecie stalowowolskim jest niewątpliwie Rozwadów. To właśnie tu znajduje się wzniesiony w połowie XVIII wieku klasztor i kościół kapucynów. Ten piękny, wybudowany w stylu baroku toskańskiego obiekt, służy od pokoleń miejscowej ludności jako dom boży, a podczas wojen był dla niej również i schronem. W jego podziemiach znajdują się krypty grobowe książęcej rodziny Lubomirskich, która była jego fundatorem. Nieopodal znajduje się kolejna świątynia – wzniesiony na przełomie XIX i XX wieku kościół farny. Znajduje się w nim XVIII-wieczny, łaskami słynący obraz Matki Bożej Szkaplerznej. Kolejnym zabytkowym obiektem w Rozwadowie, jest wybudowany pod koniec XVIII wieku pałac Lubomirskich. Wzniesiony w stylu neoklasycystycznym budynek jest obecnie siedzibą Muzeum Regionalnego. Obiektem godnym uwagi jest też tutejszy XIX-wieczny budynek stacji kolejowej, o charakterystycznej dla galicyjskich dworców architekturze. Znowu w pobliskich Charzewicach znajduje się zespół pałacowo-parkowy, w skład którego wchodzą m.in. XVIII-wieczna powozownia i XIX-wieczny dworek myśliwski.Przygotowano na podstawie albumu "Powiat Stalowowolski" wydanego przez Wydawnictwo "Sztafeta".
Tekst: Tomasz Wosk, zdjęcia z archiwum Wydawnictwa "Sztafeta", z archiwów Urzędu Gmin, Marek Myśliwiec, Tomasz Wosk
